Waarom Google, Meta en TikTok nu de rechtszaal in trekken

Pieter Smit · 2026-11-05

Stel je voor: je bent een tiener en je scrolt eindeloos door TikTok, YouTube of Instagram. De ene video na de andere, automatisch afgespeeld. Kalifornië wil daar paal en perk aan stellen met een nieuwe wet. Maar drie techgiganten vechten dat nu aan. Wat is er aan de hand? ### De wet die jeugdige eindeloos scrollen moet stoppen De wet, genaamd AB 1709, gaat op 1 januari 2027 in. Vanaf dan is het platforms verboden om aan gebruikers onder de 16 jaar nog zogeheten 'verslavende functies' aan te bieden. Denk aan oneindig scrollen, automatisch afspelen en een feed die je blijft boeien. De wet noemt deze functies 'psychologisch uitbuitend' omdat ze gericht zijn op maximaal engagement, wat kan leiden tot dwangmatig gebruik. Platforms moeten ook 'redelijke maatregelen' nemen om te voorkomen dat jongeren deze functies krijgen. Klinkt logisch, toch? Maar de grote drie denken daar anders over. ### De rechtszaak: vrijheid van meningsuiting of winstmodel? Google, Meta en TikTok hebben woensdag elk een rechtszaak aangespannen tegen de Californische procureur-generaal Rob Bonta. Ze vinden dat de wet hun recht op vrije meningsuiting schendt. Ook beroepen ze zich op Section 230, een federale wet uit 1996 die online platforms beschermt tegen aansprakelijkheid voor inhoud van gebruikers. Google stelt dat zijn dochterbedrijf YouTube juist gepersonaliseerde aanbevelingen gebruikt om jongeren veilige en relevante content te bieden. Autoplay zou helpen om video's achter elkaar te kijken, zoals een playlist met educatieve video's. 'De verboden van AB 1709 zouden YouTube's inspanningen om gebruikers onder de 16 een veilige, verantwoorde en verrijkende ervaring te bieden, dwarsbomen', aldus de rechtszaak. Meta voert aan dat zijn diensten 'miljarden mensen wereldwijd in staat stellen ideeën te delen, steun te bieden en belangrijke onderwerpen te bespreken'. Een verbod op gepersonaliseerde feeds en autoplay zou het voor Meta onmogelijk maken om überhaupt meningen aan minderjarigen te uiten, zo betoogt het bedrijf. ### Kritiek: 'Ze verkopen het als vrijheid, maar het gaat om winst' Lennon Torres, directeur van de belangenorganisatie Heat Initiative, veegt de vloer aan met die argumenten. Torres, een voormalig kind-influencer, werkte samen met de opsteller van de wet om zorgen over de Eerste Amendement weg te nemen. 'Ze framen dit als een strijd voor vrije meningsuiting, maar wat echt op het spel staat is een verdienmodel dat winst maakt door kinderen te laten scrollen, zelfs als dat ze in gevaar brengt', zegt Torres. > 'Ze framen dit als een strijd voor vrije meningsuiting, maar wat echt op het spel staat is een verdienmodel dat winst maakt door kinderen te laten scrollen, zelfs als dat ze in gevaar brengt.' ### Wat betekent dit voor Nederland? Hoewel deze wet in Californië geldt, kan de uitspraak gevolgen hebben voor ons. Nederland en de EU kijken met argusogen naar dit soort rechtszaken. De Europese Unie heeft met de Digital Services Act (DSA) al regels voor online platforms, maar de handhaving verloopt traag. Als Californië wint, kan dat een signaal zijn voor andere landen om harder op te treden tegen verslavende functies. ### En nu? De rechtbank moet zich nog buigen over de zaken. Het advocatenkantoor van de procureur-generaal zei tegen persbureau Reuters de stukken te bestuderen en 'vastbesloten te zijn de verstandige wetten van Californië te verdedigen om kinderen online te beschermen'. Ondertussen schikte Meta in augustus een zaak over de veiligheid en verslaving van jongeren voor 17 miljard dollar (omgerekend zo'n 15,6 miljard euro). Meta gaf geen schuld toe, maar beloofde wel de dagelijkse tijd van tieners op Instagram en Facebook te beperken tot twee uur. Ook zou het toegang 's nachts en tijdens schooluren blokkeren, een niet-algoritmische feed aanbieden en autoplay uitschakelbaar maken. YouTube en TikTok deden niet mee aan die schikking. Het is duidelijk: de strijd om de aandacht van jongeren is nog lang niet gestreden. En of je nu in Amsterdam of Sacramento woont, wat hier gebeurt, kan ook jouw feed beïnvloeden.