Grote techbedrijven vechten verbod op verslavende sociale media aan

Pieter Smit · 2026-11-05

Stel je voor: je bent 15 en je sociale media-feed is zo ontworpen dat je blijft scrollen, urenlang. Staten proberen dat aan banden te leggen, maar de grote platforms vechten terug. Google, Meta en TikTok hebben namelijk samen een rechtszaak aangespannen tegen een nieuwe wet in Californië die verslavende functies voor jongeren onder de 16 wil verbieden. Wat betekent dat voor jou en je gegevens? Laten we het uitzoeken. ### Wat houdt de wet precies in? De wet, genaamd AB 1709, gaat in op 1 januari 2027. Vanaf dan mogen platforms als Google (met YouTube), Meta (Facebook, Instagram) en TikTok geen "verslavende functies" meer aanbieden aan gebruikers onder de 16. Denk aan oneindig scrollen, automatisch afspelen van video's en een feed die is ontworpen om je zo lang mogelijk bezig te houden. De wet noemt deze functies "psychologisch uitbuitend" omdat ze gericht zijn op het maximaliseren van betrokkenheid, wat kan leiden tot dwangmatig gebruik. Daarnaast verplicht de wet platforms om "redelijke maatregelen" te nemen zodat jongeren deze functies niet krijgen aangeboden. Het doel is duidelijk: minder verslaving, meer gezonde schermtijd. ### Waarom stappen de bedrijven naar de rechter? Google, Meta en TikTok vinden dat de wet hun recht op vrije meningsuiting schendt. Ook beroepen ze zich op Section 230, een Amerikaanse wet uit 1996 die online platforms beschermt tegen aansprakelijkheid voor inhoud die gebruikers plaatsen. Volgens critici geeft Section 230 platforms te veel immuniteit. In hun rechtszaken voeren de bedrijven aan dat de wet hun vermogen om veilige en verantwoorde ervaringen te bieden juist belemmert. Google stelt bijvoorbeeld dat YouTube juist personaliseert om jongeren relevante en leeftijdsgeschikte content te tonen. Autoplay zou helpen om educatieve video's als een playlist achter elkaar te bekijken. "De verboden op gepersonaliseerde aanbevelingen en autoplay zouden YouTube's inspanningen om veilige, verantwoorde en verrijkende ervaringen te bieden aan gebruikers onder de 16 dwarsbomen," aldus de rechtszaak. Meta voegt daaraan toe dat zijn diensten miljarden mensen wereldwijd in staat stellen ideeën uit te wisselen en steun te bieden. Een verbod op gepersonaliseerde feeds en autoplay zou het "onwettig maken voor Meta om überhaupt meningen aan minderjarigen te verspreiden", zo betoogt het bedrijf. ### Een tegengeluid Niet iedereen is het eens met de techgiganten. Lennon Torres, directeur van de belangenorganisatie Heat Initiative en zelf voormalig kind-influencer, wijst op de echte drijfveer achter het verzet. "Ze framen dit als een strijd voor vrije meningsuiting, maar wat echt op het spel staat is een verdienmodel dat winst maakt door kinderen te laten scrollen, zelfs als dat hen in gevaar brengt," zegt Torres. Ze heeft meegewerkt aan de wet om zorgen over het Eerste Amendement weg te nemen. ### Wat betekent dit voor Nederland? Hoewel deze wet in Californië geldt, kan de uitkomst ook in Europa en Nederland gevolgen hebben. De EU heeft al strengere regels voor online platforms, zoals de Digital Services Act (DSA), die transparantie en veiligheid eist. Als Californië wint, kan dat een signaal zijn voor andere landen om verslavende ontwerpen aan te pakken. Andersom: als de platforms winnen, kunnen ze die overwinning gebruiken om soortgelijke wetten elders aan te vechten. ### De reactie van de autoriteiten Het kantoor van de Californische procureur-generaal Rob Bonta heeft aan persbureau Reuters laten weten de rechtszaken te bestuderen. "Ons kantoor zet zich in om de verstandige wetten van Californië te verdedigen om kinderen online te beschermen," zo luidde de verklaring. ### Een duur leermoment? Interessant detail: in augustus schikte Meta een zaak over de veiligheid en verslaving van jongeren voor 17 miljard dollar (omgerekend ongeveer 15,6 miljard euro). Zonder schuld te bekennen, beloofde het bedrijf onder meer om de dagelijkse schermtijd van tieners op Instagram en Facebook te beperken tot twee uur, toegang 's nachts en onder schooltijd te blokkeren, tieners de optie te geven voor een niet-algoritmische feed en autoplay uit te zetten. Meta riep YouTube en TikTok op om dit "nieuwe industriestandaard" te volgen, maar geen van beide ging daarop in. ### Wat nu? De komende maanden zal de rechter zich buigen over de vraag of de wet standhoudt. Ondertussen blijven de platforms miljarden verdienen aan aandacht. Of je nu ouder, jongere of professional bent: het is goed om te beseffen hoe deze ontwerpen je gedrag sturen. Wil je meer controle over je schermtijd? Kijk dan eens naar de instellingen van je apps en zet autoplay uit. Kleine moeite, groot effect.